پدیده ی گلخانه ای

آبان ۱۸م, ۱۳۸۷ توسط Houshang

هوشنگ سارنج - تورنتو

به کوهستان اگر باران نبارد

به سالی دجله گردد خشگ رودى

“سعدى”

اگر با طبیعت چنین بى رحمانه رفتار شود، بزودى منابع اصلی زندگانى یعنى آب و هوا فاسد و مرگ زندگى حتمى خواهد بود.

ساختار طبیعت کره ى زمین تحت شرایط تکامل آرام، طى چندین میلیون سال از پیدایش آن، چنان دقیق و بهم پیوسته بوده که دگرگونى هاى تدریجى آن به ازدیاد انواع یارى رسانده و براى چرخه ى زندگانى هم زیانبار نبوده است.

اما تغییرات ناگهانى و پى در پى در آب و هواى اقلیمى، ایجاد توفانهاى ویرانگر پیاپى، بارش بارانهاى سیل آساى مخرب، رانش نابجاى زمین هاى مسکونى، یورش سرماهاى از پاى درآورنده و هجوم گرماهاى نامتعارف و یارى رسان به جنگل سوزى هاى غیرعادى یا گرم بودن ناباورانه ى زمستان کانادا، همه مى تواند نشانه هایى از بیمارى طبیعت و بهمریختگى مرزهاى زنجیره ى حیاتى -  Ecosystem - باشد.

گیاهان و جانداران هر اقلیمى در مناسبات زیست محیطى خود مى توانند به سادگى شرایط سخت یا آسان مسلط بر آن مکان را تحمل کنند; چه “سازش” در سالیان بس دراز خصلت آنها شده است.

بومشناسى - Ecology شاخه اى از علم وابسته به زیست شناسى  - Biology - است; که درباره ى بهم وابستگى حیات موجودات روى زمین در محیط پرورش آنها بحث مى کند. جهان پر از زندگى هاى وابسته به یکدیگر و گوناگون  است; از گیاهان و جانوران بس پیچیده خلقت گرفته تا گیاهان ساده مانند قارچ ها و یا تک  یاختگان و باکتریها و آمیب ها; از بزرگ تا کوچک هر یک به طریقى زندگى شان به دیگرى وابسته است، هیچیک بدون دیگرى زنده نمى ماند.

اگر گیاه نباشد حیوان گیاهخوار از گرسنگى خواهد مرد، گیاهان نیز از تجزیه ى جانداران مرده به عناصر مغذى داخل شده در خاک دست یافته، ادامه ى حیات مى دهند. خیلی مهم است که بدانیم بقا و ماندگارى ما، وابستگى تنگاتنگى با زندگى دیگر موجودات چرخه ى هستى بر روى زمین دارد. حتى کوچکترین دگرگونى در اتمسفر بر زندگى زمینى اثر مى گذارد.

بومشناسى از رشته هاى شیمى، فیزیک، ریاضى و دانش نوپاى کامپیوتر، اقلیم  شناسى، هواشناسى، آب  شناسى، اقیانوس  شناسى استفاده مى کند تا بهتر و بیشتر، هوا، آب و زمین را بشناسد شاید بتواند راه کارهایى عملی براى رفع گرفتاریهایى که در رابطه با زندگى زمینى پدید آمده بیابد. مانند، پدیده هاى بارانهاى اسیدى، حفره اُزن و گرماى گلخانه اى …..

دانشمندان بومشناس - Ecologyst - یا بوم دوستان در سه شاخه به شناخت موجودات محیطى و عوامل زندگى آنان مى پردازند. تعداد، اجتماع گروه ها در یک منطقه و بوم سامانه یا Ecosystem . آنان بنا بر طبیعت کار، در محیط هاى باز و طبیعت که اغلب از دیگر مناطق ایزوله شده باشد به پژوهش مى پردازند. مقصود از مطالعه درباره زندگى جمعى انواع در کنار گروه هاى دیگر یک منطقه، پى بردن به علل ازدیاد یا کمبود و از میان رفتن نوعى یا اثرگذارى بر یکدیگر مى باشد و چگونه اجتماع گروه ها در یک محیط و بهم وابستگى زندگى آنان در یک سرزمین زیر شرایط یکسان منطقه اى به تکامل و دگرگونى و ایجاد واریته هاى تازه رسیده است؟ چه، در آغاز آفرینش زندگى بر روى کره زمین چنین تنوع گیاهى و جانورى وجود نداشته است. - بحث اسیدهاى آمینه و پیدایش گیاهان تک سلول و انشقاق موجودات حیوانى از گیاهى جاى در دانش خلقت و تکامل دارد.

و در بخش بوم سامانه -Ecosystem - که مورد توجه خاص ما مى باشد دانشمندان مى گویند در این چرخه دخالت انسان و نیز شرایط نیرومند جوى مى تواند نظام وابستگى حیاتى بین شرایط جوى، خاک و آب و موجودات زنده در محیط زندگانى و ادامه هستى آنان را در هم بریزد. انرژى خورشید بزرگترین منبع بوم سامانه است. آن انرژى در گیاهان به غذا بدل مى شود که به زنجیره غذایى   معروف است. در هرم اکوسیستم هر زیربنا پاى پله دیگریست، در چرخه مواد مصرف، آب، کربن، هیدروژن، اکسیژن و نیتروژن، فسفر و سولفور مهمترینند و این مواد سازنده موجودات بارها و بارها در اکوسیستم مى چرخند، گیاه فسفر را از خاک مى گیرد، حیوان از گیاه و جانداران دیگر از گوشت گیاهخواران و با مرگ هر موجود زنده و بازگشتنش به خاک تجزیه عنصرى دوباره فسفر از دل خاک به پیکر گیاه بازمى گردد. در این چرخه پیوسته در حال تغییر و تبدیل دخالت انسان و نیز شرایط نیرومند جوى مى تواند در هم ریزنده باشد که نتیجه آن نابودى یا عدم آسایش جمعى خواهد شد.

دانش اکولوژى - بوم شناسى- به انسان اداره طبیعت و حفظ آن را مى آموزد، که چگونه گیاهان و جانداران در کنار هم آسوده و تندرست زندگى کنند و چگونه انسان از منابع غیرجایگزین مانند زغال سنگ و گاز و نفت به نحو معقول بهره ورى کنند. دانشمندان این رشته مى گویند اگر با طبیعت چنین بى رحمانه رفتار شود بزودى منابع اصلی زندگانى یعنى آب و هوا، فاسد و مرگ زندگى حتمى خواهد شد. این منابع و کل محیط زیست را صنایع سنگین فلزى، نظامى، نفتى، دارویى و … کشورهاى گروه هشت بیشتر، خراب مى کنند و آمریکا که خود باﻻترین سهم تولید صنایع گوناگون را دارد، هنوز تن به امضاى پیمان جهانى حفظ محیط زیست “کیوتو” نداده است.

هر انسان خردمندى در برابر پاکیزه نگاه داشتن، آب، هوا و حفظ گیاهان و جانواران شریک در زنجیره حیاتى باید خود را مسئول بداند.

**********

Houshang Saranj - Toronto

ارسال شده در نوشته‌ها

نظر شما



درباره گلهای کاکتوس


گلهای کاکتوس مجموعه ایست از نوشته های پراکنده هوشنگ سارنج که به ضرورتِ تعهد نویسنده نسبت به آموزشِ زبانِ فارسی از طریق اینترنت در اختیار علاقمندان قرار گرفته است.

نویسنده باور دارد؛ راه یابی به رسانه های نوشتاری، پیوندی با خوبی و هنرمندانه بودنِ اثر ندارد؛ پشتوانه ای دوستانه می خواهد و آشنایی با راه کارهای نوینِ - جهانِ اقتصادی - که یگانه سود، در کفه ی سنگینترِ شعورِ شاعرانه نیست.

امروز، به یمنِ اینترنت، بی بازدارنده ای، همچون میهمانِ ناخوانده، آرام، از لایِ در به جهانِ بی مرزِ دانشِ گسترده به شاگردی آمده است.