روز جهانى بیابان زدایى (June 17t)

خرداد ۲۸م, ۱۳۸۷ توسط Houshang

هوشنگ سارنج - تورنتو

“بیش از یک  پنجم سطح کره ى زمین بیابان و کویر است که گذشته از شرایط طبیعى، در گسترش روز افزون آن یاورى انسانهاى نیازمند و بى نیاز دخالت مستقیم داشته است”

بیابان (Viapan به زبان پهلوى) زمینى است بس پهناور و بى  آب و علف. کویر و شوره  بوم نیز نامیده مى شود; زمینى آب و گیاه از دست داده که نمى تواند حیات جانورى و گیاهى خود را در میزان متعارف تامین کند.

دانشمندان براى پیدایى بیابان دﻻیل بسیارى مى آورند که عمده ترین آنها عبارتند از: نخست عامل جغرافیایى و آب و هوایى کره ى زمین چه بیشتر زمین هاى بیابانى بین مدارهاى ۱۵ تا ۳۵ درجه در هر دو سوى خط استوا واقع شده اند. هوا در این مکان به علت تابش مستقیم خورشید گرم شده و با خود میزان فراوانى رطوبت را از سطح اقیانوس ها باﻻ مى کشد و در آن باﻻ سرد شده و بر مناطق حاره اى اطراف خط استوا آن رطوبت را باریده و به دنبال جریان بادهاى وزنده و گردش زمین، هواى گرم شده و بدون رطوبت به سوى سرزمین هایى مى رود که با گذشت زمان به دلیل بى آبى بدل به بیابان شده اند.

دیگر، عریان شدن زمین از پوشش گیاهى مناسب و نگهدارنده ى ﻻیه هاى خاک. این مى تواند هم عامل طبیعى و هم انسانى داشته باشد.

چراى بى رویه ى احشام، انهدام جنگلها و بوته زارها و نیز تغییر شرایط اقلیمى آب و هوایى چنانکه جایى خشک و گرم و جایى دیگر سرد و پررطوبت گردد.

بد نیست بدانیم مناطق بیابانى تنها در نقاط گرم نیست بلکه در دو منطقه ى قطبى نیز ما زمین هاى بیابانى داریم. تقریبا” یک پنجم کل کره ى زمین را بیابان تشکیل مى دهد. وسیع ترین زمین بیابانى “صحرا” در شمال آفریقا با وسعتى به اندازه ی ۹ میلیون کیلومتر مربع مى باشد. در واقع در هر پنج قاره، ما زمین بیابانى داریم:

در آمریکاى شمال نزدیک به یک میلیون و ۳۰۰ هزار کیلومتر مربع بیابان هست. “صحراى کلرادو”، “صحراى مرگ”، “باسین بزرگ”، “دریاچه نمک” و در آمریکاى جنوبى: “بیابان Sechura” ، “بیابان Atacama” و “پاتاگونین” و در آفریقا: “صحرا” در شمال و “صحراى کاﻻهارى” در جنوب و “صحراى ویکتوریا” و در استرالیا: “صحراى استرالیا” و در آسیا هم “صحراى عربستان”، “دشت قراقوم”، “صحراى تارى”، “بیابان گبى”، “بیابان سورین” و در ایران: “کویر لوت” و “کویر نمک” که میانگین گرما در تابستانها در آنجا باﻻى ۵۴ درجه سانتیگراد مى رسد و میزان بارندگى ساﻻنه ى آن بیابانها ۵ سانتى متر مى باشد.

زندگى در بیابان به علت نبودن آب و خاک مناسب کشاورزى بسیار سخت است و شهرهاى حاشیه ى زمین هاى بیابانى براى تامین آب مورد نیاز و احیانا” کشاورزى مختصر یا آب را از دوردست ها با لوله یا کانال هاى زیرزمینى یا همچون ایران بوسیله ى کاریز ( قنات) به زیستگاه خویش مى آورند و در سرزمین هاى غنى - آمریکا - با تامین دستگاههاى هوا خنک ساز، زندگانى را ممکن و آسوده مى سازند اما در سرزمین هاى فقیر نگهداشته شده ى آسیا و آفریقا در خانه هاى گلی و کپر - خانه هاى سایبانى - برف عمر خویش را به آب بى حاصل بدل مى کنند. درد جانکاه پیشروى کویر یا بیابانزایى است که با لخت شدن زمین، دریاى شن هاى روان به سوى آبادانى ها مى خزند.

۱۰ تا ۲۰ درصد عمده ترین بیابانها را شن پوشانده، مابقى سنگلاخ و شوره زار و تپه  ماهورهاى سنگى رد آب هاى چشمه ساران خشکیده و بستر دریاچه هاى بى آب است. بسیارى بیابانها، خاکى آغشته با نمک دارد - در مورد ایران، که زیردریایى به نام مزوژه یا تتیس قرار داشته، دریاچه هاى شور آب داخلی همچون “حوض سلطان” در جنوب شرقى قم و “شور گز هامون” شمال شرقى بم یا “کویر نمک” از آن جمله اند.

در تمام بیابانها - بویژه “لوت” و “نمک” باتلاق هایى وجود دارد که حیات مختصر گیاهى جانورى خود را مى سازند.

در بیابانها، اقسام حشرات، خزندگان، پرندگان و پستانداران - در “لوت” و “نمک” آهو و گورخر - همچون آهو، روباه و گرگ…. زندگى دارند و گیاهانى روینده و سازگار با شوره زارهاى کم  آب - در ایران درخت ” تاغ” و گز و….. جانداران در بیابان به علت گرماى گزنده ی روز، شب شکارند و تمام روز را در داﻻنهاى زیرزمین کنده یا سایه سار “خرسنگها” مى گذرانند.

دانشمندان به دنبال مطالعات و پژوهش هاى علمى به آن نتیجه رسیده اند که با عملیات فنى و پرهزینه مى توان جلوى بیابانزایى را گرفت و با کاشت گیاهان کویرى و دیوارهاى دست ساز و یا “مالج” پاشى بر روى شن هاى روان و تثبیت آنها در برابر وزش بادهاى شدید، موجب بیابانزدایى شد. این برنامه از سوى بخش کشاورزى سازمان ملل به کشورهاى همجوار با کویر آموزش داده مى شود و نامیدن چنین روزى به نام “روز جهانى بیابانزدایى” یادآور آنستکه بشر سودپرست امروزین که با دستان خویش به مرگ کره ى زمین از راههاى آلوده ساختن آبها، انهدام جنگلها، نابودى پوشش گیاهى، محو بوته زارها، روانسازى پس  مانده ى مواد معدنى بر سطح زمین، آلودن هوا از راه دودکش کارخانه هاى گوناگون، چراى بى رویه در مراتع، بوته کنى جهت سوخت و گرماسازى و…… و…… به خود آید و تا خیلی دیر نشده راه  کارهایى خردمندانه براى رهاندن زندگانى جانمندان و گیاهان بر روى کره ى زمین برگزیند.

**********

Houshang Saranj - Toronto

ارسال شده در نوشته‌ها

نظر شما



درباره گلهای کاکتوس


گلهای کاکتوس مجموعه ایست از نوشته های پراکنده هوشنگ سارنج که به ضرورتِ تعهد نویسنده نسبت به آموزشِ زبانِ فارسی از طریق اینترنت در اختیار علاقمندان قرار گرفته است.

نویسنده باور دارد؛ راه یابی به رسانه های نوشتاری، پیوندی با خوبی و هنرمندانه بودنِ اثر ندارد؛ پشتوانه ای دوستانه می خواهد و آشنایی با راه کارهای نوینِ - جهانِ اقتصادی - که یگانه سود، در کفه ی سنگینترِ شعورِ شاعرانه نیست.

امروز، به یمنِ اینترنت، بی بازدارنده ای، همچون میهمانِ ناخوانده، آرام، از لایِ در به جهانِ بی مرزِ دانشِ گسترده به شاگردی آمده است.